Τουρκικά θαλάσσια πάρκα: Φόβοι για νέα ένταση στο Αιγαίο – «Υπάρχουν τα σπέρματα μιας κρίσης»

Νέα εστία έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δημιουργεί η απόφαση της Τουρκίας να ανακηρύξει δύο θαλάσσια πάρκα, με την Αθήνα να απορρίπτει την κίνηση ως παράνομη και αναλυτές να προειδοποιούν για τον κίνδυνο η αντιπαράθεση να μεταφερθεί στο πεδίο.

Τα δύο τουρκικά θαλάσσια πάρκα βρίσκονται στο βόρειο και το νότιο Αιγαίο. Το πρώτο χωροθετείται απέναντι από τη Σαμοθράκη και τη Λήμνο και το δεύτερο απέναντι από τα Δωδεκάνησα και το Καστελόριζο.

Μιλώντας στο OPEN, ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κώστας Υφαντής χαρακτήρισε δυσάρεστη αλλά αναμενόμενη την εξέλιξη, εκτιμώντας ότι η Τουρκία αναζητούσε τρόπο να αντιδράσει στις ελληνικές κινήσεις των τελευταίων ετών.

Υφαντής: «Υπάρχουν τα σπέρματα της έντασης και ενδεχομένως μιας κρίσης»

Ο Κώστας Υφαντής υπογράμμισε ότι ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός πως η τουρκική χωροθέτηση αφορά και διεθνή ύδατα, κάτι που, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται σε αντιστοιχία με τις πάγιες θέσεις της Άγκυρας για τις θαλάσσιες ζώνες των ελληνικών νησιών. «Το ζήτημα είναι βεβαίως ότι αυτό έχει μέσα του τα σπέρματα της έντασης και ενδεχομένως της κρίσης», ανέφερε.

Κατά τον καθηγητή, η Αθήνα δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο σε ανακοινώσεις, αλλά θα πρέπει να κινηθεί με τρόπο που να ακυρώνει στην πράξη τους τουρκικούς σχεδιασμούς. Ερωτηθείς για το πού θα μπορούσε να οδηγήσει μια κλιμάκωση, σημείωσε ότι υπάρχουν διαφορετικά σενάρια αντίδρασης και εκτίμησε ότι, εάν η Άγκυρα επιλέξει να οξύνει την κατάσταση, δεν αποκλείεται να υπάρξει ακόμη και αντιπαράθεση μεταξύ των ακτοφυλακών των δύο πλευρ

ΥΠΕΞ: «Δεν παράγουν κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα»

Η Αθήνα απάντησε στην τουρκική κίνηση μέσω του Υπουργείου Εξωτερικών, υποστηρίζοντας ότι η μονομερής δημιουργία προστατευόμενων περιοχών σε διεθνή ύδατα δεν είναι νόμιμη.

Το ελληνικό ΥΠΕΞ επισημαίνει επίσης ότι τα συγκεκριμένα πάρκα είναι παράνομα στον βαθμό που εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.

Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι η ενέργεια «δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα» και κατηγορεί την Άγκυρα ότι επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα και να επηρεάσει μονομερώς το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

«Προειδοποιητική βολή» από την Τουρκία

Από την πλευρά του, ο αντιναύαρχος ε.α. Βασίλης Μαρτζούκος εκτίμησε ότι η τουρκική κίνηση μπορεί να θεωρηθεί μια «προειδοποιητική βολή». Όπως σημείωσε, η ανακήρυξη των θαλάσσιων πάρκων είχε προαναγγελθεί από την Τουρκία και πλέον αποκτά επίσημη μορφή. Κατά την εκτίμησή του, η κίνηση πρέπει να εξεταστεί στο ευρύτερο πλαίσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας» και της προσπάθειας της Άγκυρας να κατοχυρώνει τις θέσεις της στην περιοχή. Ο ίδιος προειδοποίησε ότι, ακόμη και όταν η ελληνική πλευρά χαρακτηρίζει μια ενέργεια παράνομη, η καταγραφή και διατήρησή της στον χρόνο δημιουργεί μια πραγματικότητα που δεν πρέπει να υποτιμάται.

Τι θα συμβεί εάν η αντιπαράθεση περάσει στο πεδίο

Κρίσιμο θεωρείται πλέον το πώς θα κινηθούν οι δύο χώρες στην πράξη. Ο Κώστας Υφαντής εκτίμησε ότι η Τουρκία ενδέχεται αρχικά να περιμένει την επόμενη ελληνική κίνηση πριν αποφασίσει πώς θα αντιδράσει. «Είναι μια παρτίδα σκάκι», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας μια κατάσταση κατά την οποία κάθε ενέργεια της μιας πλευράς μπορεί να προκαλέσει την αντίδραση της άλλης. Ο Βασίλης Μαρτζούκος κινήθηκε στην ίδια κατεύθυνση, εκτιμώντας ότι όταν η Ελλάδα προχωρήσει στην εφαρμογή των δικών της σχεδιασμών, η Τουρκία μπορεί να απαντήσει με αντίστοιχες κινήσεις.

Στο επίκεντρο και το Καστελόριζο

Ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα αποκτά η τουρκική κίνηση στην περιοχή απέναντι από το Καστελόριζο, λόγω της σημασίας που έχει η περιοχή για τις θαλάσσιες ζώνες Ελλάδας και Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Βασίλης Μαρτζούκος συνέδεσε την τουρκική στρατηγική με την επιδίωξη της Άγκυρας να εμποδίσει τη σύνδεση των θαλάσσιων ζωνών Ελλάδας και Κύπρου, ασκώντας παράλληλα κριτική στο γεγονός ότι η Ελλάδα δεν έχει προχωρήσει σε ανακήρυξη ΑΟΖ στην περιοχή.

Τι απέγιναν τα «ήρεμα νερά»

Οι νέες εξελίξεις επαναφέρουν ταυτόχρονα το ερώτημα για την πορεία του ελληνοτουρκικού διαλόγου και την πολιτική των «ήρεμων νερών». Ο Κώστας Υφαντής απέφυγε να χαρακτηρίσει αποτυχημένη τη διαδικασία προσέγγισης, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι δεν υπήρξαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα ως προς την αποτροπή κινήσεων που αυξάνουν την ένταση.

Όπως σημείωσε, η περίοδος σχετικής ηρεμίας αποτέλεσε περισσότερο ένα «διάλειμμα», με τις σημερινές εξελίξεις να επαναφέρουν μια κατάσταση που έχει εμφανιστεί πολλές φορές στο παρελθόν στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.