“Μαύρο δάκρυ” για τους ελαιοπαραγωγούς – Χαμηλές τιμές, ακριβά μεροκάματα και ασυγκόμιστα χωράφια στη Μεσσηνία (vid)

Σε ένα από τα πιο δύσκολα οικονομικά σταυροδρόμια των τελευταίων ετών βρίσκονται οι ελαιοπαραγωγοί της Μεσσηνίας, με την έναρξη της νέας ελαιοκομικής περιόδου να συνοδεύεται από έντονο προβληματισμό και αβεβαιότητα για την εξέλιξη της χρονιάς. Οι χαμηλές τιμές παραγωγού, το αυξημένο κόστος καλλιέργειας και συγκομιδής, αλλά κυρίως η μεγάλη έλλειψη εργατικών χεριών συνθέτουν ένα ιδιαίτερα πιεστικό σκηνικό, δημιουργώντας εύλογα ερωτήματα για το αν τελικά θα καταφέρουν οι παραγωγοί να εξασφαλίσουν ένα στοιχειωδώς ικανοποιητικό εισόδημα από τον κόπο μιας ολόκληρης χρονιάς.

Η εικόνα που διαμορφώνεται στην αγορά του ελαιολάδου απέχει αισθητά από τις προσδοκίες των παραγωγών. Η νέα σοδειά ξεκίνησε με τιμές που κινούνται σε χαμηλά επίπεδα, την ώρα που τα έξοδα για τη φροντίδα των ελαιώνων, τα καύσιμα, τα λιπάσματα, τα αγροτικά εφόδια και τα εργατικά ημερομίσθια εξακολουθούν να επιβαρύνουν σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Το αποτέλεσμα είναι πολλοί ελαιοπαραγωγοί να βρίσκονται αντιμέτωποι με μια δύσκολη εξίσωση: να πρέπει να διαθέσουν σημαντικά χρήματα για να μαζέψουν τον καρπό, χωρίς να γνωρίζουν αν η τιμή που θα εισπράξουν θα καλύψει τελικά τα έξοδά τους.

Από τα 3 έως τα 3,30 ευρώ το κιλό οι πρώτες τιμές στη Μεσσηνία

Ενδεικτική της κατάστασης είναι η εικόνα που καταγράφεται στις πρώτες εμπορικές πράξεις της νέας ελαιοκομικής περιόδου. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν στις 10 Νοεμβρίου, οι τιμές παραγωγού στη Μεσσηνία κινήθηκαν την προηγούμενη εβδομάδα μεταξύ 3 και 3,30 ευρώ το κιλό, ανάλογα με την περιοχή και την ποιότητα του προϊόντος. Τα επίπεδα αυτά προκαλούν έντονο προβληματισμό, καθώς, όπως επισημαίνουν άνθρωποι του κλάδου, τα έσοδα από την πώληση του ελαιολάδου ενδέχεται σε ορισμένες περιπτώσεις να καλύπτουν οριακά μόνο το κόστος της συγκομιδής, αφήνοντας ακάλυπτες τις υπόλοιπες καλλιεργητικές δαπάνες.

Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Ελαιοτριβέων Μεσσηνίας, Γιάννης Ηλιάδης, έχει αναφερθεί στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο παραγωγικός κόσμος, επισημαίνοντας ότι η ποιότητα του ελαιολάδου εμφανίζεται μέχρι στιγμής ιδιαίτερα καλή, ωστόσο οι αποδόσεις σε λάδι είναι χαμηλότερες σε σχέση με πέρυσι. Αυτό σημαίνει ότι για την παραγωγή της ίδιας ποσότητας ελαιολάδου απαιτείται μεγαλύτερη ποσότητα ελαιοκάρπου, γεγονός που αυξάνει το πραγματικό κόστος παραγωγής ανά κιλό. Την ίδια στιγμή, η αγορά δεν εμφανίζει μέχρι στιγμής σημάδια ουσιαστικής ανάκαμψης, με τους παραγωγούς να παρακολουθούν με αγωνία τις εξελίξεις και να αναρωτιούνται αν οι τιμές θα μπορέσουν να κινηθούν σε υψηλότερα επίπεδα όσο προχωρά η συγκομιδή.

Η έλλειψη εργατικών χεριών αφήνει τις ελιές στα δέντρα

Εάν οι χαμηλές τιμές αποτελούν το ένα μεγάλο πρόβλημα, η εξεύρεση εργατικών χεριών αποτελεί το δεύτερο και ίσως πιο άμεσο εμπόδιο για την ομαλή εξέλιξη της φετινής συγκομιδής. Η έλλειψη διαθέσιμου προσωπικού έχει εξελιχθεί σε χρόνιο πρόβλημα για τον αγροτικό κόσμο, με τους παραγωγούς να δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να βρουν ανθρώπους για να εργαστούν στα χωράφια τους. Η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη από το ύψος των ημερομισθίων, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις φτάνουν τα 70 με 80 ευρώ, ενώ συχνά απαιτείται επιπλέον η εξασφάλιση διαμονής και διατροφής για τους εργάτες.

Για έναν παραγωγό με περιορισμένη έκταση ελαιώνα, η συγκεκριμένη δαπάνη μπορεί να αποδειχθεί δυσβάσταχτη. Όταν η τιμή πώλησης του προϊόντος βρίσκεται κοντά στα 3 ευρώ το κιλό και το κόστος συγκομιδής αυξάνεται διαρκώς, δεν είναι λίγοι εκείνοι που καλούνται να αποφασίσουν αν τους συμφέρει τελικά να προχωρήσουν στη συλλογή του καρπού. Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη Μεσσηνία.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Εθνικής Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών, οι ανάγκες της ελληνικής αγροτικής παραγωγής υπολογίζονται σε 70.000 έως 80.000 εργαζομένους ετησίως. Παράλληλα, σημαντικός αριθμός αιτήσεων για μετάκληση εργατών από τρίτες χώρες εξακολουθεί να εκκρεμεί, εξαιτίας των διοικητικών διαδικασιών και των καθυστερήσεων που καταγράφονται. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση παραγωγών της Μεσσηνίας που, παρά τις προσπάθειες εξεύρεσης προσωπικού, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην κάλυψη των αναγκών τους.

Σε χαρακτηριστικό παράδειγμα που δημοσιοποιήθηκε πρόσφατα, παραγωγός με ελαιώνα 150 στρεμμάτων υπολογίζει ότι θα χρειαστεί περίπου δύο ακόμη μήνες για να ολοκληρώσει τη συγκομιδή, καθώς το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό δεν επαρκεί. Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές. Μέρος του ελαιοκάρπου κινδυνεύει να παραμείνει πάνω στα δέντρα, είτε επειδή δεν υπάρχουν διαθέσιμοι εργάτες είτε επειδή το κόστος συλλογής καθιστά τη διαδικασία οικονομικά ασύμφορη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που έχουν διατυπωθεί από τη Διεπαγγελματική Οργάνωση Ελαιολάδου, περίπου το 10% του καρπού ενδέχεται να παραμείνει ασυγκόμιστο.

Αυξημένο κόστος και για τα ελαιοτριβεία

Η πίεση δεν περιορίζεται στους παραγωγούς, αλλά επεκτείνεται σε ολόκληρη την αλυσίδα της ελαιοκομίας. Τα ελαιοτριβεία καλούνται επίσης να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον αυξημένων δαπανών, με το ενεργειακό κόστος, τα λειτουργικά έξοδα και τις χαμηλότερες αποδόσεις να δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες. Στη Μεσσηνία, μάλιστα, έχει ανοίξει η συζήτηση για το ενδεχόμενο αύξησης του ελαιοτριβικού δικαιώματος, καθώς αρκετές επιχειρήσεις εκτιμούν ότι με τα σημερινά δεδομένα δυσκολεύονται να καλύψουν το λειτουργικό τους κόστος. Μια τέτοια εξέλιξη, ωστόσο, θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τους παραγωγούς, οι οποίοι ήδη προσπαθούν να περιορίσουν κάθε δυνατή δαπάνη. Πρόκειται ουσιαστικά για μια αλυσιδωτή επιβάρυνση, η οποία ξεκινά από το χωράφι, περνά από το ελαιοτριβείο και καταλήγει στην εμπορία του προϊόντος. Όταν οι τιμές παραγωγού παραμένουν χαμηλές, κάθε πρόσθετη επιβάρυνση περιορίζει ακόμη περισσότερο το περιθώριο που απομένει στον αγρότη.

Ανησυχία για την οικονομία της Μεσσηνίας

Η ελαιοκομία δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη αγροτική δραστηριότητα για τη Μεσσηνία. Είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας, καθώς συνδέεται με χιλιάδες οικογένειες, αγροτικές επιχειρήσεις, ελαιοτριβεία, μεταφορές, εμπορικές δραστηριότητες και επαγγέλματα που εξαρτώνται άμεσα ή έμμεσα από την παραγωγή και τη διάθεση του ελαιολάδου.

Για πολλές οικογένειες, το εισόδημα από την ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί σημαντικό συμπλήρωμα των οικονομικών τους πόρων, ενώ για άλλες είναι η κύρια πηγή βιοπορισμού. Επομένως, η συρρίκνωση του εισοδήματος των παραγωγών δεν μένει μόνο στα όρια του ελαιώνα, αλλά μεταφέρεται στην αγορά, στην κατανάλωση και συνολικά στην οικονομική δραστηριότητα της περιοχής.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι και το ενδεχόμενο περαιτέρω περιορισμού των καλλιεργητικών φροντίδων. Όταν οι παραγωγοί δεν μπορούν να εξασφαλίσουν ένα ικανοποιητικό οικονομικό αποτέλεσμα, είναι πιθανό να μειώσουν τις δαπάνες για λιπάσματα, φυτοπροστασία και συντήρηση των ελαιώνων.

Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετα προβλήματα στην παραγωγικότητα και στην ποιότητα του προϊόντος τα επόμενα χρόνια. Το μεγάλο ερώτημα, λοιπόν, είναι πώς θα μπορέσει να διατηρηθεί βιώσιμη η ελαιοκαλλιέργεια, όταν οι τιμές παραγωγού υποχωρούν, τα ημερομίσθια αυξάνονται και οι διαθέσιμοι εργαζόμενοι δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες της συγκομιδής.

Μια δύσκολη χρονιά με αβέβαιη συνέχεια

Η φετινή ελαιοκομική περίοδος βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και είναι νωρίς για να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα για το συνολικό οικονομικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, τα πρώτα δεδομένα δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας για τους παραγωγούς, οι οποίοι καλούνται να διαχειριστούν ταυτόχρονα χαμηλές τιμές, αυξημένα έξοδα και σοβαρές ελλείψεις προσωπικού. Η ποιότητα του μεσσηνιακού ελαιολάδου εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα, όμως από μόνη της δεν αρκεί για να διασφαλίσει ένα βιώσιμο εισόδημα.

Χρειάζεται μια αγορά που να ανταμείβει την παραγωγή, διαδικασίες που να διευκολύνουν την εξεύρεση εργατικών χεριών και ένα συνολικό πλαίσιο που θα επιτρέπει στους καλλιεργητές να συνεχίσουν να επενδύουν στους ελαιώνες τους. Μέχρι τότε, η εικόνα των ασυγκόμιστων χωραφιών θα παραμένει μια ανησυχητική υπενθύμιση των δυσκολιών που αντιμετωπίζει ο πρωτογενής τομέας. Γιατί πίσω από κάθε ελιά που μένει πάνω στο δέντρο δεν βρίσκεται μόνο ένας καρπός που δεν θα αξιοποιηθεί, αλλά ο κόπος μιας ολόκληρης χρονιάς και ένα εισόδημα που ενδεχομένως δεν θα φτάσει ποτέ στα χέρια του παραγωγού.