Η καταστροφική χρονιά στην ελαιοπαραγωγή δείχνει τον δρόμο για άμεσες στοχευμένες και κατά απόλυτη προτεραιότητα ενέργειες

Ο Αγροτικός Ελαιοπαραγωγικός Συναιτερισμός ΝΗΛΕΑΣ απευθύνει σαφές μήνυμα προς το αρμόδιο υπουργείο και τις εποπτευόμενες υπηρεσίες του, ζητώντας να δοθεί άμεση και ουσιαστική προτεραιότητα στα κρίσιμα ζητήματα του δάκου και του γλοιοσπορίου, που απειλούν ευθέως την ελαιοπαραγωγή. Όπως επισημαίνεται, ο υφιστάμενος σχεδιασμός χαρακτηρίζεται ουσιαστικά ανύπαρκτος, με αποτέλεσμα οι παραγωγοί να παραμένουν εκτεθειμένοι σε κινδύνους που επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο. Στο πλαίσιο αυτό, τίθεται εκ νέου το αίτημα για τη δημιουργία μόνιμου επιστημονικού παρατηρητηρίου στη Μεσσηνία, με στόχο τη συστηματική παρακολούθηση και έγκαιρη αντιμετώπιση των εχθρών και των ασθενειών της ελιάς, σε μια περιοχή που αποτελεί πυλώνα της εθνικής ελαιοπαραγωγής.

Η σχετική επιστολή προς το αρμόδιο υπουργείο και τις εποπτευόμενες υπηρεσίες του

Όπως προφανώς θα γνωρίζετε, η ελαιοκομική χρονιά 2025-2026 ήταν ιδιαίτερα καταστροφική για το σύνολο σχεδόν της Ελληνικής ελαιοκαλλιέργειας. Μάλιστα ως ΑΕΣ-ΟΠ ΝΗΛΕΑΣ την κατατάσσουμε στη χειρότερη που έχουμε γνωρίσει από ιδρύσεώς μας το 2002.

“Η αναμενόμενη ούτως ή άλλως μικρή παραγωγή -αποτέλεσμα του στρες που είχαν υποστεί τα ελαιόδεντρα λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας του 2024- σχεδόν καταστράφηκε ποιοτικά και ποσοτικά, από τον δάκο και μυκητολογικές ασθένειες (γλοιοσπόριο)”

Αξίζει να σημειωθεί και να ληφθεί σοβαρά υπόψη, ότι κατά την τελευταία ελαιοκομική πενταετία (2021-2022 έως 2025-2026) καλή ελαιοκομική χρονιά ήταν μόνο το 2022-2023, ενώ για τις υπόλοιπες οι παραγωγοί μετρούν ζημιές και σημαντική απώλεια εισοδήματος.

Σύμφωνα με τις δικές μας καταγραφές και εκτιμήσεις, τα παραπάνω οφείλονται στην κλιματική κρίση και στην πλήρη απουσία σχεδιασμού από το αρμόδιο υπουργείο για την αντιμετώπισή της. Επιπλέον επιβαρυντικοί παράγοντες για την ως άνω κατάσταση αποτελούν τα χρόνια διαρθρωτικά-δομικά προβλήματα τα οποία αντί να βελτιώνονται, συνεχώς επιδεινώνονται.

Από την πλευρά μας, προβλέποντας αυτό που έρχεται, από το καλοκαίρι του 2025 προχωρήσαμε σε συστηματικές εκπαιδεύσεις των παραγωγών μας καθώς και της τοπικής κοινότητας για την αντιμετώπιση του δάκου και του γλοιοσπορίου που έγιναν από τον γεωπόνο του ΝΗΛΕΑ κ. Νίκο Πετούμενο, ενώ παράλληλα διοργανώσαμε εκπαιδευτικό σεμινάριο στις 21 Αυγούστου 2025 με εισηγητές τον κ. Αντώνη Παρασκευόπουλου δ/ντή ΔΑΟΚ Τριφυλίας, τον κ. Απόστολο Ζωντανό πρόεδρο Συλλόγου Γεωπόνων Μεσσηνίας και τον κ. Νίκο Κουτσούκο χημικό και πρόεδρο Σχολείου Ελιάς και Ελαιολάδου Καλαμάτας, με θέμα: «Επιμολύνσεις στο ελαιόλαδο, καλές πρακτικές για ποιοτικό ελαιόλαδο – Ολοκληρωμένη αντιμετώπιση εχθρών και ασθενειών».

Δυστυχώς όμως, παρόλο που καταβάλαμε κάθε δυνατή προσπάθεια, δεν κατέστη δυνατό να προστατεύσουμε σε ικανοποιητικό βαθμό την ελαιοπαραγωγή σε επίπεδο ΑΕΣ-ΟΠ ΝΗΛΕΑΣ. Ακόμα και σε περιπτώσεις που έγιναν όλοι οι προβλεπόμενοι ψεκασμοί για το γλοιοσπόριο με εγκεκριμένα σκευάσματα, το μόνο που επιτεύχθηκε ήταν να καθυστερήσει κάπως η προσβολή. Σε περιπτώσεις που η ολοκλήρωση της συγκομιδής καθυστέρησε πέρα από τις αρχές Δεκεμβρίου (λόγω παρατεταμένων βροχοπτώσεων), δεν στάθηκε δυνατή η προστασία της παραγωγής.

Όσον αφορά τον δάκο, παρατηρήσαμε αλλαγές στη συμπεριφορά του εντόμου με αποτέλεσμα οι έως τώρα τρόποι αντιμετώπισης, κυρίως με μαζική παγίδευση, να μην έχουν το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Η δε συνεχής απόσυρση δραστικών ουσιών κάνει εξαιρετικά δύσκολη την αντιμετώπιση του δάκου στη συμβατική ελαιοκαλλιέργεια και ιδιαίτερα δυσχερή στη βιολογική, που αποτελεί σχεδόν το 60% του πεδίου εφαρμογής μας. Η μόνη λύση είναι η πρώιμη συγκομιδή, που κι αυτή είναι ανέφικτη κυρίως λόγω έλλειψης εργατικού δυναμικού.

“Λόγω των παραπάνω εκφράζουμε φόβους ότι ένα μεγάλο μέρος των μελών μας, κυρίως νέων αγροτών, που με κόπο προσελκύσαμε στη βιολογική καλλιέργεια, στο αισιόδοξο σενάριο θα επιστρέψει στη συμβατική, ενώ ένα κρίσιμο ποσοστό βρίσκεται στα πρόθυρα της εγκατάλειψης της ελαιοκαλλιέργειας”

Όλα τα παραπάνω, κυρίως όμως το στατιστικό δεδομένο της πενταετίας, σκιαγραφούν το δυστοπικό μέλλον που εισέρχεται πλέον η καλλιέργεια της ελιάς, με ότι αυτό συνεπάγεται για το μέλλον της υπαίθρου, που σε πλείστες περιπτώσεις το ελαιόλαδο αποτελεί τη μοναδική πηγή εισοδήματος.
Η θεραπεία του προβλήματος, για ένα κράτος που η πολιτική και ο σχεδιασμός για τον Πρωτογενή Τομέα και την αγροδιατροφή είναι ανύπαρκτος, δεν μας αφήνει καμία ελπίδα, γι’ αυτό και δεν έχει νόημα στην παρούσα φάση να προτείνουμε ολιστικές λύσεις μέσω εφαρμογής πολιτικών.

“Αυτό, όμως, που επιβάλλεται και επιμένουμε, είναι το αρμόδιο υπουργείο και οι εποπτευόμενες υπηρεσίες του να δώσουν άμεσα προτεραιότητα στα ζητήματα του δάκου και του γλοιοσπορίου, που κατά την εκτίμησή μας -δεδομένης της κλιματικής κρίσης και των πολλών και συσσωρευμένων δομικών προβλημάτων- αν δεν αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά, θα επιδράσουν καταλυτικά στην πλήρη εγκατάλειψη της ελαιοκαλλιέργειας”

Παραθέτουμε τα φετινά δεδομένα ποιότητας και ποσότητας σε επίπεδο εφαρμογής ΝΗΛΕΑ (96 παραγωγοί – 4.770 στρέμματα, και παρακαλούμε να λάβετε υπόψη σας ότι εκτός ΝΗΛΕΑ σε τοπικό επίπεδο τα πράγματα είναι χειρότερα. Επίσης λάβετε υπόψη σας ότι η πρώιμη ποικιλία Μαυρολιά που καλλιεργούμε στην περιοχή μας σε ποσοστό 35-40% σε σχέση με την Κορωνέικη δεν είχε προβλήματα υποβάθμισης (λόγω πρώιμης συγκομιδής και σχετικής ανθεκτικότητας στον δάκο και γλοιοσπόριο), συνεπώς έχουμε μια καλύτερη εικόνα σε σχέση με άλλες περιοχές που δεν καλλιεργούν την συγκεκριμένη ποικιλία:

Παραγωγή βάση προεκτίμησης συγκομιδής των παραγωγών: 340.000 ΚΙΛΑ
Πραγματική παραγωγή που παραδόθηκε στο συνεταιρισμό: 260.000 ΚΙΛΑ
Ποιοτική κατάταξη: Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο: 155.000 ΚΙΛΑ
Οξύτητα πάνω από 0,8 – 1,5: 50.000 ΚΙΛΑ
Οξύτητα από 1,6 – 2,00: 45.000 ΚΙΛΑ
Οξύτητα πάνω από 2,00: 10.000 ΚΙΛΑ

Προτείνουμε και αναμένουμε την άμεση ανταπόκρισή σας για τα κάτωθι:

✓ Να τροποποιηθεί ο κανονισμός του ΕΛΓΑ και να συμπεριληφθούν οι ζημιές από τον δάκο και το γλοιοσπόριο. Σημειώνουμε, και ελπίζουμε να γίνει κατανοητό, ότι μπορεί να θεωρούνται βιολογικοί παράγοντες, αλλά δεδομένης της κλιματικής κρίσης και της Πράσινης Συμφωνίας (απόσυρση δραστικών ουσιών), ΔΕΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΙ ΠΛΕΟΝ, επιφορτίζοντας την καλλιέργεια με μεγάλο και άσκοπο κόστος.

✓ Να εκδοθούν άμεσα γενικές και ειδικές οδηγίες, σαφείς και αξιόπιστες, για την αντιμετώπιση του δάκου και του γλοιοσπορίου.

✓ Να γίνει άμεσα αυτοψία από κλιμάκια του ΕΛΓΑ για την πραγματική εκτίμηση της ζημιάς από τον δάκο και το γλοιοσπόριο.

✓ Να ιδρυθεί μόνιμο επιστημονικό παρατηρητήριο στη Μεσσηνία για την παρακολούθηση των εχθρών και των ασθενειών της ελιάς, και την έκδοση υποχρεωτικών οδηγιών ψεκασμών.

✓ Να γίνει άμεσα εφ’ όλης της ύλης επανασχεδιασμός της δακοκτονίας, αφού εξεταστούν όλοι οι παράγοντες που δυσχεραίνουν την αποτελεσματική αντιμετώπιση του εντόμου (διαγωνισμοί προμηθειών, αποτελεσματικές δραστικές ουσίες, ενεργοποίηση ελαιοκομικών κοινοτήτων, έγκαιροι ψεκασμοί, έλεγχος διαδικασιών, ανάθεση της δακοκτονίας σε συνεταιρισμούς όπου είναι εφικτό χωρίς διαγωνισμό λόγω συνάφειας με τους σκοπούς τους κτλ.).

Εν κατακλείδι, εκτιμούμε ότι η καλλιέργεια της ελιάς βιώνει την πλέον κρίσιμη περίοδο. Οι άμεσες στοχευμένες και κατά απόλυτη προτεραιότητα ενέργειες, είναι αυτές που θα κρίνουν το μέλλον της καλλιέργειας και της βιωσιμότητας των ελαιοκομικών κοινοτήτων.
Η παραδοσιακή ελαιοκαλλιέργεια είναι συνυφασμένη με την ιστορία, το περιβάλλον και τον διατροφικό μας πολιτισμό. Σε μια εποχή που σύσσωμη η διεθνής επιστημονική κοινότητα μιλάει για τη διατροφική και πολιτιστική διάσταση της Μεσογειακής Διατροφής -όπου η ελιά και το ελαιόλαδο αποτελούν τα πιο σημαντικά προϊόντα της- και γίνονται προσπάθειες για την προώθησή τους σε όλον τον κόσμο, η Πολιτεία δείχνει να μην έχει εθνική στρατηγική αλλά ούτε και μέριμνα για τη βιωσιμότητα του κλάδου, καθώς είναι γνωστό ότι «προίκα» του ελληνικού έξτρα παρθένου ελαιολάδου είναι η ταυτότητά του συνδυαστικά με τα μοναδικά οργανοληπτικά του χαρακτηριστικά, και την υγειοπροστατευτική του αξία.

“Συνεπώς, επειδή οι καιροί είναι χαλεποί, περιμένουμε τα λόγια να μετουσιωθούν σε ουσιαστικές δράσεις, προκειμένου να μην κάνουμε στο άμεσο μέλλον ένα ακόμη μνημόσυνο για τον εθνικό μας θησαυρό”

Με εκτίμηση,
Ο Γεωπόνος, Νίκος Πετούμενος

Ο πρόεδρος ΔΣ του ΑΕΣ ΟΠ ΝΗΛΕΑΣ, Γεώργιος Κόκκινος